流体力学から数値計算まで

広告


3角形1次要素

無次元化した熱収支式は次式となります。

\[ \phi=\frac{\partial\Theta}{\partial\tau} +V_x\frac{\partial\Theta}{\partial X} +V_y\frac{\partial\Theta}{\partial Y} +\frac{\partial q_x^{*}}{\partial X} +\frac{\partial q_y^{*}}{\partial Y}=0 \]


内挿関数Niを重み関数に使用すると離散化式は次式となります。

\[ \int_S \begin{bmatrix} N_1\\ N_2\\ N_3 \end{bmatrix} \phi\,dS = \int_S \begin{bmatrix} 0\\ 0\\ 0 \end{bmatrix} dS = \begin{bmatrix} 0\\ 0\\ 0 \end{bmatrix} \]


速度、温度は、内挿関数Niを用いてそれぞれ次式で表されます。

\[ \begin{aligned} V_x&=N_1V_{x,1}+N_2V_{x,2}+N_3V_{x,3} =\begin{bmatrix}N_1&N_2&N_3\end{bmatrix} \begin{Bmatrix}V_{x,1}\\V_{x,2}\\V_{x,3}\end{Bmatrix} =[N]\{V_x\}=0\\[6pt] V_y&=N_1V_{y,1}+N_2V_{y,2}+N_3V_{y,3}=0\\[6pt] \Theta&=N_1\Theta_1+N_2\Theta_2+N_3\Theta_3 \end{aligned} \]


従って、離散化式は、次式となります。

\[ \begin{aligned} &\int_S \begin{bmatrix} N_1\\N_2\\N_3 \end{bmatrix} \left( \frac{\partial\Theta}{\partial\tau} +V_x\frac{\partial\Theta}{\partial X} +V_y\frac{\partial\Theta}{\partial Y} +\frac{\partial q_x^{*}}{\partial X} +\frac{\partial q_y^{*}}{\partial Y} \right)dS\\[6pt] &= \int_S \begin{bmatrix}N_1\\N_2\\N_3\end{bmatrix} \frac{\partial\Theta}{\partial\tau}dS +V_x\int_S \begin{bmatrix}N_1\\N_2\\N_3\end{bmatrix} \frac{\partial\Theta}{\partial X}dS +V_y\int_S \begin{bmatrix}N_1\\N_2\\N_3\end{bmatrix} \frac{\partial\Theta}{\partial Y}dS\\[6pt] &\quad+ \int_S \begin{bmatrix}N_1\\N_2\\N_3\end{bmatrix} \frac{\partial q_x^{*}}{\partial X}dS + \int_S \begin{bmatrix}N_1\\N_2\\N_3\end{bmatrix} \frac{\partial q_y^{*}}{\partial Y}dS \end{aligned} \]


展開すると

\[ \begin{aligned} &\int_S \begin{bmatrix} N_1\\N_2\\N_3 \end{bmatrix} \left( \frac{\partial\Theta}{\partial\tau} +V_x\frac{\partial\Theta}{\partial X} +V_y\frac{\partial\Theta}{\partial Y} +\frac{\partial q_x^{*}}{\partial X} +\frac{\partial q_y^{*}}{\partial Y} \right)dS\\[6pt] &= \int_S \begin{bmatrix}N_1\\N_2\\N_3\end{bmatrix} \frac{\partial\Theta}{\partial\tau}dS +V_x\int_S \begin{bmatrix}N_1\\N_2\\N_3\end{bmatrix} \frac{\partial\Theta}{\partial X}dS +V_y\int_S \begin{bmatrix}N_1\\N_2\\N_3\end{bmatrix} \frac{\partial\Theta}{\partial Y}dS\\[6pt] &\quad+ \int_S \begin{bmatrix}N_1\\N_2\\N_3\end{bmatrix} \frac{\partial q_x^{*}}{\partial X}dS + \int_S \begin{bmatrix}N_1\\N_2\\N_3\end{bmatrix} \frac{\partial q_y^{*}}{\partial Y}dS \end{aligned} \]

\[ \begin{aligned} &={} \int_S[N]^T\frac{\partial\Theta}{\partial\tau}dS +V_x\int_S[N]^T\frac{\partial\Theta}{\partial X}dS +V_y\int_S[N]^T\frac{\partial\Theta}{\partial Y}dS\\[6pt] &+\int_S[N]^T\frac{\partial q_x^{*}}{\partial X}dS +\int_S[N]^T\frac{\partial q_y^{*}}{\partial Y}dS \end{aligned} \]

グリーン・ガウスの定理より

\[ \begin{aligned} &={} \int_S[N]^T \frac{[N]\left(\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}\right)} {\Delta\tau}dS\\[6pt] &+V_x\int_S[N]^T \frac{\partial[N]\{\Theta\}}{\partial X}dS +V_y\int_S[N]^T \frac{\partial[N]\{\Theta\}}{\partial Y}dS\\[6pt] &+\int_L[N]^Tq_x^{*}n_x\,dL -\int_S\left[\frac{\partial N}{\partial X}\right]^Tq_x^{*}dS\\[6pt] &+\int_L[N]^Tq_y^{*}n_y\,dL -\int_S\left[\frac{\partial N}{\partial Y}\right]^Tq_y^{*}dS \end{aligned} \]

界面に作用する伝熱の項をまとめると

\[ \begin{aligned} &={} \int_S[N]^T[N]dS \frac{\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}} {\Delta\tau}\\[6pt] &+V_x\int_S[N]^T\left[\frac{\partial N}{\partial X}\right]dS\{\Theta\} +V_y\int_S[N]^T\left[\frac{\partial N}{\partial Y}\right]dS\{\Theta\}\\[6pt] &-\int_S\left[\frac{\partial N}{\partial X}\right]^Tq_x^{*}dS -\int_S\left[\frac{\partial N}{\partial Y}\right]^Tq_y^{*}dS\\[6pt] &+\int_L[N]^T(q_x^{*}n_x+q_y^{*}n_y)dL \end{aligned} \]

熱流束を展開して

\[ \begin{aligned} &={} \int_S[N]^T[N]dS \frac{\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}} {\Delta\tau}\\[6pt] &+V_x\int_S[N]^T\left[\frac{\partial N}{\partial X}\right]dS\{\Theta\} +V_y\int_S[N]^T\left[\frac{\partial N}{\partial Y}\right]dS\{\Theta\}\\[6pt] &-\int_S\left[\frac{\partial N}{\partial X}\right]^T \left(-\frac{1}{Pe}\frac{\partial\Theta}{\partial X}\right)dS\\[6pt] &-\int_S\left[\frac{\partial N}{\partial Y}\right]^T \left(-\frac{1}{Pe}\frac{\partial\Theta}{\partial Y}\right)dS\\[6pt] &+Nu(\Theta-\Theta_h)\int_L[N]^T dL \end{aligned} \]

項ごとに分解して

\[ \begin{aligned} &={} \int_S[N]^T[N]dS \frac{\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}} {\Delta\tau}\\[6pt] &+V_x\int_S[N]^T\left[\frac{\partial N}{\partial X}\right]dS\{\Theta\} +V_y\int_S[N]^T\left[\frac{\partial N}{\partial Y}\right]dS\{\Theta\}\\[6pt] &+\frac{1}{Pe}\int_S\left[\frac{\partial N}{\partial X}\right]^T \frac{\partial\Theta}{\partial X}dS +\frac{1}{Pe}\int_S\left[\frac{\partial N}{\partial Y}\right]^T \frac{\partial\Theta}{\partial Y}dS\\[6pt] &+Nu(\Theta-\Theta_h)\int_L[N]^T dL \end{aligned} \]

温度を内挿関数で表示して

\[ \begin{aligned} &={} \int_S[N]^T[N]dS \frac{\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}} {\Delta\tau}\\[6pt] &+V_x\int_S[N]^T\left[\frac{\partial N}{\partial X}\right]dS\{\Theta\} +V_y\int_S[N]^T\left[\frac{\partial N}{\partial Y}\right]dS\{\Theta\}\\[6pt] &+\frac{1}{Pe}\int_S\left[\frac{\partial N}{\partial X}\right]^T \frac{\partial[N]\{\Theta\}}{\partial X}dS +\frac{1}{Pe}\int_S\left[\frac{\partial N}{\partial Y}\right]^T \frac{\partial[N]\{\Theta\}}{\partial Y}dS\\[6pt] &+Nu(\Theta-\Theta_h)\int_L[N]^T dL \end{aligned} \]

温度は定数なので積分の外に出す

\[ \begin{aligned} &={} \int_S[N]^T[N]dS \frac{\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}} {\Delta\tau}\\[6pt] &+V_x\int_S[N]^T\left[\frac{\partial N}{\partial X}\right]dS\{\Theta\} +V_y\int_S[N]^T\left[\frac{\partial N}{\partial Y}\right]dS\{\Theta\}\\[6pt] &+\frac{1}{Pe}\int_S\left[\frac{\partial N}{\partial X}\right]^T \left[\frac{\partial N}{\partial X}\right]dS\{\Theta\} +\frac{1}{Pe}\int_S\left[\frac{\partial N}{\partial Y}\right]^T \left[\frac{\partial N}{\partial Y}\right]dS\{\Theta\}\\[6pt] &+Nu(\Theta-\Theta_h)\int_L[N]^T dL \end{aligned} \]

行列式で表す

\[ = \int_S \begin{bmatrix} N_1N_1&N_1N_2&N_1N_3\\ N_2N_1&N_2N_2&N_2N_3\\ N_3N_1&N_3N_2&N_3N_3 \end{bmatrix} dS\, \frac{\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}} {\Delta\tau} \]

対流項

\[ \begin{aligned} &+V_x\int_S \begin{bmatrix} N_1\frac{\partial N_1}{\partial X}&N_1\frac{\partial N_2}{\partial X}&N_1\frac{\partial N_3}{\partial X}\\ N_2\frac{\partial N_1}{\partial X}&N_2\frac{\partial N_2}{\partial X}&N_2\frac{\partial N_3}{\partial X}\\ N_3\frac{\partial N_1}{\partial X}&N_3\frac{\partial N_2}{\partial X}&N_3\frac{\partial N_3}{\partial X} \end{bmatrix} dS\{\Theta\}\\[6pt] &+V_y\int_S \begin{bmatrix} N_1\frac{\partial N_1}{\partial Y}&N_1\frac{\partial N_2}{\partial Y}&N_1\frac{\partial N_3}{\partial Y}\\ N_2\frac{\partial N_1}{\partial Y}&N_2\frac{\partial N_2}{\partial Y}&N_2\frac{\partial N_3}{\partial Y}\\ N_3\frac{\partial N_1}{\partial Y}&N_3\frac{\partial N_2}{\partial Y}&N_3\frac{\partial N_3}{\partial Y} \end{bmatrix} dS\{\Theta\} \end{aligned} \]

伝導伝熱の項

\[ \begin{aligned} &+\frac{1}{Pe}\int_S \begin{bmatrix} \frac{\partial N_1}{\partial X}\frac{\partial N_1}{\partial X}& \frac{\partial N_1}{\partial X}\frac{\partial N_2}{\partial X}& \frac{\partial N_1}{\partial X}\frac{\partial N_3}{\partial X}\\ \frac{\partial N_2}{\partial X}\frac{\partial N_1}{\partial X}& \frac{\partial N_2}{\partial X}\frac{\partial N_2}{\partial X}& \frac{\partial N_2}{\partial X}\frac{\partial N_3}{\partial X}\\ \frac{\partial N_3}{\partial X}\frac{\partial N_1}{\partial X}& \frac{\partial N_3}{\partial X}\frac{\partial N_2}{\partial X}& \frac{\partial N_3}{\partial X}\frac{\partial N_3}{\partial X} \end{bmatrix} dS\{\Theta\}\\[6pt] &+\frac{1}{Pe}\int_S \begin{bmatrix} \frac{\partial N_1}{\partial Y}\frac{\partial N_1}{\partial Y}& \frac{\partial N_1}{\partial Y}\frac{\partial N_2}{\partial Y}& \frac{\partial N_1}{\partial Y}\frac{\partial N_3}{\partial Y}\\ \frac{\partial N_2}{\partial Y}\frac{\partial N_1}{\partial Y}& \frac{\partial N_2}{\partial Y}\frac{\partial N_2}{\partial Y}& \frac{\partial N_2}{\partial Y}\frac{\partial N_3}{\partial Y}\\ \frac{\partial N_3}{\partial Y}\frac{\partial N_1}{\partial Y}& \frac{\partial N_3}{\partial Y}\frac{\partial N_2}{\partial Y}& \frac{\partial N_3}{\partial Y}\frac{\partial N_3}{\partial Y} \end{bmatrix} dS\{\Theta\} \end{aligned} \]

対流伝熱の項

\[ +Nu(\Theta-\Theta_h)\int_L \begin{bmatrix} N_1\\N_2 \end{bmatrix}dL \]

内挿関数を形状関数に直す

\[ = \int_S \begin{bmatrix} L_1L_1&L_1L_2&L_1L_3\\ L_2L_1&L_2L_2&L_2L_3\\ L_3L_1&L_3L_2&L_3L_3 \end{bmatrix} dS\, \frac{\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}} {\Delta\tau} \]

対流項

\[ \begin{aligned} &+V_x\int_S\frac{1}{2A} \begin{bmatrix} L_1c_{1x}&L_1c_{2x}&L_1c_{3x}\\ L_2c_{1x}&L_2c_{2x}&L_2c_{3x}\\ L_3c_{1x}&L_3c_{2x}&L_3c_{3x} \end{bmatrix} dS\{\Theta\}\\[6pt] &+V_y\int_S\frac{1}{2A} \begin{bmatrix} L_1c_{1y}&L_1c_{2y}&L_1c_{3y}\\ L_2c_{1y}&L_2c_{2y}&L_2c_{3y}\\ L_3c_{1y}&L_3c_{2y}&L_3c_{3y} \end{bmatrix} dS\{\Theta\} \end{aligned} \]

伝導伝熱の項

\[ \begin{aligned} &+\frac{1}{Pe}\int_S\frac{1}{4A^2} \begin{bmatrix} c_{1x}c_{1x}&c_{1x}c_{2x}&c_{1x}c_{3x}\\ c_{2x}c_{1x}&c_{2x}c_{2x}&c_{2x}c_{3x}\\ c_{3x}c_{1x}&c_{3x}c_{2x}&c_{3x}c_{3x} \end{bmatrix} dS\{\Theta\}\\[6pt] &+\frac{1}{Pe}\int_S\frac{1}{4A^2} \begin{bmatrix} c_{1y}c_{1y}&c_{1y}c_{2y}&c_{1y}c_{3y}\\ c_{2y}c_{1y}&c_{2y}c_{2y}&c_{2y}c_{3y}\\ c_{3y}c_{1y}&c_{3y}c_{2y}&c_{3y}c_{3y} \end{bmatrix} dS\{\Theta\} \end{aligned} \]

対流伝熱の項

\[ +Nu(\Theta-\Theta_h)\int_L \begin{bmatrix} L_1\\L_2 \end{bmatrix}dL \]

ここで、面積積分、体積積分の公式より

\[ \begin{aligned} \int_S L_1^pL_2^qL_3^r\,dS &=\frac{p!q!r!}{(p+q+r+2)!}\,2A\\[6pt] \int_S L_iL_j\,dS &= \begin{cases} \displaystyle\frac{1!1!}{(1+1+2)!}\,2A =\frac{2}{4!}A =\frac{1}{12}A &(i\ne j)\\ \displaystyle\frac{2!}{(1+1+2)!}\,2A =\frac{4}{4!}V =\frac{1}{6}A &(i=j) \end{cases}\\[6pt] \int_S L_i\,dS &=\frac{1!}{(1+2)!}\,2A =\frac{2}{3!}A =\frac{1}{3}A\\[6pt] \int_L L_1^pL_2^q\,dL &=\frac{p!q!}{(p+q)!}L\\[6pt] \int_L L_i\,dL &=\frac{1}{1!}L=L \end{aligned} \]

形状関数を積分すると

\[ = \frac{1}{12}A \begin{bmatrix} 2&1&1\\ 1&2&1\\ 1&1&2 \end{bmatrix} \frac{\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}} {\Delta\tau} \]

対流項

\[ \begin{aligned} &+V_x\frac{1}{2A}\frac{A}{3} \begin{bmatrix} c_{1x}&c_{2x}&c_{3x}\\ c_{1x}&c_{2x}&c_{3x}\\ c_{1x}&c_{2x}&c_{3x} \end{bmatrix}\{\Theta\}\\[6pt] &+V_y\frac{1}{2A}\frac{A}{3} \begin{bmatrix} c_{1y}&c_{2y}&c_{3y}\\ c_{1y}&c_{2y}&c_{3y}\\ c_{1y}&c_{2y}&c_{3y} \end{bmatrix}\{\Theta\} \end{aligned} \]

伝導伝熱の項

\[ \begin{aligned} &+\frac{1}{Pe}\frac{1}{4A^2}A \begin{bmatrix} c_{1x}c_{1x}&c_{1x}c_{2x}&c_{1x}c_{3x}\\ c_{2x}c_{1x}&c_{2x}c_{2x}&c_{2x}c_{3x}\\ c_{3x}c_{1x}&c_{3x}c_{2x}&c_{3x}c_{3x} \end{bmatrix}\{\Theta\}\\[6pt] &+\frac{1}{Pe}\frac{1}{4A^2}A \begin{bmatrix} c_{1y}c_{1y}&c_{1y}c_{2y}&c_{1y}c_{3y}\\ c_{2y}c_{1y}&c_{2y}c_{2y}&c_{2y}c_{3y}\\ c_{3y}c_{1y}&c_{3y}c_{2y}&c_{3y}c_{3y} \end{bmatrix}\{\Theta\} \end{aligned} \]

対流伝熱の項

\[ +Nu(\Theta-\Theta_h)L \begin{bmatrix} 1\\1 \end{bmatrix} \]

係数をまとめて

\[ = \frac{1}{12}A \begin{bmatrix} 2&1&1\\ 1&2&1\\ 1&1&2 \end{bmatrix} \frac{\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}} {\Delta\tau} \]

対流項

\[ \begin{aligned} &+V_x\frac{1}{6} \begin{bmatrix} c_{1x}&c_{2x}&c_{3x}\\ c_{1x}&c_{2x}&c_{3x}\\ c_{1x}&c_{2x}&c_{3x} \end{bmatrix}\{\Theta\}\\[6pt] &+V_y\frac{1}{6} \begin{bmatrix} c_{1y}&c_{2y}&c_{3y}\\ c_{1y}&c_{2y}&c_{3y}\\ c_{1y}&c_{2y}&c_{3y} \end{bmatrix}\{\Theta\} \end{aligned} \]

伝導伝熱の項

\[ \begin{aligned} &+\frac{1}{Pe}\frac{1}{4A} \begin{bmatrix} c_{1x}c_{1x}&c_{1x}c_{2x}&c_{1x}c_{3x}\\ c_{2x}c_{1x}&c_{2x}c_{2x}&c_{2x}c_{3x}\\ c_{3x}c_{1x}&c_{3x}c_{2x}&c_{3x}c_{3x} \end{bmatrix}\{\Theta\}\\[6pt] &+\frac{1}{Pe}\frac{1}{4A} \begin{bmatrix} c_{1y}c_{1y}&c_{1y}c_{2y}&c_{1y}c_{3y}\\ c_{2y}c_{1y}&c_{2y}c_{2y}&c_{2y}c_{3y}\\ c_{3y}c_{1y}&c_{3y}c_{2y}&c_{3y}c_{3y} \end{bmatrix}\{\Theta\} \end{aligned} \]

対流伝熱の項

\[ +Nu(\Theta-\Theta_h)n_iL \begin{bmatrix} 1\\1 \end{bmatrix} \]

行列式をまとめると

\[ \begin{aligned} &={}[C]\frac{\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}}{\Delta\tau} +V_x[C_x]\{\Theta\} +V_y[C_y]\{\Theta\}\\[6pt] &+\frac{1}{Pe}[S_{xx}]\{\Theta\} +\frac{1}{Pe}[S_{yy}]\{\Theta\}\\[6pt] &+Nu(\Theta-\Theta_h)L \begin{bmatrix}1\\1\end{bmatrix} \end{aligned} \]

行列ごとにまとめると

\[ \begin{aligned} &={}[C]\frac{\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}}{\Delta\tau} +\left(V_x[C_x]+V_y[C_y]\right)\{\Theta\}\\[6pt] &+\frac{1}{Pe}\left([S_{xx}]+[S_{yy}]\right)\{\Theta\}\\[6pt] &+Nu(\Theta-\Theta_h)L \begin{bmatrix}1\\1\end{bmatrix}\\[6pt] &={} \begin{bmatrix}0\\0\\0\end{bmatrix} \end{aligned} \]

最終的に次式が導出されます。

\[ \begin{aligned} &[C]\frac{\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}-\{\Theta\}^{\tau}}{\Delta\tau} +\left(V_x[C_x]+V_y[C_y]\right)\{\Theta\}\\[6pt] &+\frac{1}{Pe}\left([S_{xx}]+[S_{yy}]\right)\{\Theta\}\\[6pt] &+Nu(\Theta-\Theta_h)L \begin{bmatrix}1\\1\end{bmatrix} = \begin{bmatrix}0\\0\\0\end{bmatrix} \end{aligned} \]

既知の項を右辺に移項します。下式は陰解法の場合の離散化式になります。

\[ \begin{aligned} &\frac{[C]}{\Delta\tau}\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau} +\left(V_x[C_x]+V_y[C_y]\right)\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}\\[6pt] &+\frac{1}{Pe}\left([S_{xx}]+[S_{yy}]\right)\{\Theta\}^{\tau+\Delta\tau}\\[6pt] &={} \frac{[C]}{\Delta\tau}\{\Theta\}^{\tau} -Nu(\Theta-\Theta_h)L \begin{bmatrix}1\\1\end{bmatrix} \end{aligned} \]


prev | top | next

カウンタ

(2011.3.15~)