流体力学から数値計算まで

広告


球座標(極座標)

 直交座標と球座標の座標変換について述べます。変数はそれぞれ下記が用いられます。

   直交座標(x, y, z)

   球座標(r, q, f)

 


球座標(r, q, f) ⇒直交座標(x, y, z)

球座標を直交座標に変換する場合です。変数は下記で表されます。

\[ \left\{ \begin{aligned} x&=r\sin\theta\cos\phi\\[6pt] y&=r\sin\theta\sin\phi\\[6pt] z&=r\cos\theta \end{aligned} \right. \]

ベクトルの変換は次式となります。

\[ \begin{aligned} \vec{\delta}_x&=\vec{\delta}_r(\sin\theta\cos\phi)+\vec{\delta}_\theta(\cos\theta\cos\phi)+\vec{\delta}_\phi(-\sin\phi)\\[6pt] \vec{\delta}_y&=\vec{\delta}_r(\sin\theta\sin\phi)+\vec{\delta}_\theta(\cos\theta\sin\phi)+\vec{\delta}_\phi(\cos\phi)\\[6pt] \vec{\delta}_z&=\vec{\delta}_r(\cos\theta)+\vec{\delta}_\theta(-\sin\theta)+\vec{\delta}_\phi(0) \end{aligned} \]

作用素の変換は次式となります。

\[ \begin{aligned} \frac{\partial}{\partial x} &=(\sin\theta\cos\phi)\frac{\partial}{\partial r} +\left(\frac{\cos\theta\cos\phi}{r}\right)\frac{\partial}{\partial\theta} +\left(\frac{-\sin\phi}{r\sin\theta}\right)\frac{\partial}{\partial\phi}\\[6pt] \frac{\partial}{\partial y} &=(\sin\theta\sin\phi)\frac{\partial}{\partial r} +\left(\frac{\cos\theta\sin\phi}{r}\right)\frac{\partial}{\partial\theta} +\left(\frac{\cos\phi}{r\sin\theta}\right)\frac{\partial}{\partial\phi}\\[6pt] \frac{\partial}{\partial z} &=(\cos\theta)\frac{\partial}{\partial r} +\left(\frac{-\sin\theta}{r}\right)\frac{\partial}{\partial\theta} +(0)\frac{\partial}{\partial\phi} \end{aligned} \]

直交座標(x, y, z) ⇒球座標(r, q, f)

直交座標を円筒座標に変換する場合です。変数は下記で表されます。

\[ \left\{ \begin{aligned} r&=+\sqrt{x^2+y^2+z^2}\\[6pt] \theta&=\tan^{-1}\left(\frac{\sqrt{x^2+y^2}}{z}\right)\\[6pt] \phi&=\tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right) \end{aligned} \right. \]

ベクトルの変換は次式となります。

\[ \begin{aligned} \vec{\delta}_r&=\vec{\delta}_x(\sin\theta\cos\phi)+\vec{\delta}_y(\sin\theta\sin\phi)+\vec{\delta}_z(\cos\theta)\\[6pt] \vec{\delta}_\theta&=\vec{\delta}_x(\cos\theta\cos\phi)+\vec{\delta}_y(\cos\theta\sin\phi)+\vec{\delta}_z(-\sin\theta)\\[6pt] \vec{\delta}_\phi&=\vec{\delta}_x(-\sin\phi)+\vec{\delta}_y(\cos\phi)+\vec{\delta}_z(0) \end{aligned} \]

作用素の変換は次式となります。

\[ \begin{aligned} \frac{\partial}{\partial r} &=\sin\theta\cos\phi\frac{\partial}{\partial x} +\sin\theta\sin\phi\frac{\partial}{\partial y} +\cos\theta\frac{\partial}{\partial z}\\[6pt] \frac{\partial}{\partial\theta} &=r\cos\theta\cos\phi\frac{\partial}{\partial x} +r\cos\theta\sin\phi\frac{\partial}{\partial y} -r\sin\theta\frac{\partial}{\partial z}\\[6pt] \frac{\partial}{\partial\phi} &=-r\sin\theta\sin\phi\frac{\partial}{\partial x} +r\sin\theta\cos\phi\frac{\partial}{\partial y} +(0)\frac{\partial}{\partial z} \end{aligned} \]

また、

\[ \begin{aligned} \frac{\partial}{\partial r}\vec{\delta}_r&=0,\qquad \frac{\partial}{\partial r}\vec{\delta}_\theta=0,\qquad \frac{\partial}{\partial r}\vec{\delta}_\phi=0\\[6pt] \frac{\partial}{\partial\theta}\vec{\delta}_r&=\vec{\delta}_\theta,\qquad \frac{\partial}{\partial\theta}\vec{\delta}_\theta=-\vec{\delta}_r,\qquad \frac{\partial}{\partial\theta}\vec{\delta}_\phi=0\\[6pt] \frac{\partial}{\partial\phi}\vec{\delta}_r&=\vec{\delta}_\phi(\sin\theta),\qquad \frac{\partial}{\partial\phi}\vec{\delta}_\theta=\vec{\delta}_\phi(\cos\theta),\qquad \frac{\partial}{\partial\phi}\vec{\delta}_\phi=-\vec{\delta}_r(\sin\theta)-\vec{\delta}_\theta(\cos\theta) \end{aligned} \]

従って、

\[ \nabla =\vec{\delta}_r\frac{\partial}{\partial r} +\vec{\delta}_\theta\frac{1}{r}\frac{\partial}{\partial\theta} +\vec{\delta}_\phi\frac{1}{r\sin\theta}\frac{\partial}{\partial\phi} \]

prev | top | next

カウンタ

(2011.3.15~)